نارسایی قلبی چیست؟ علائم، علل و روش‌های درمان این بیماری

نارسایی قلبی وضعیتی است که در آن قلب نمی‌تواند خون را به اندازه کافی و متناسب با نیاز بدن پمپ کند، یا برای انجام این کار باید با فشار و کار بیشتری فعالیت کند. این بیماری به معنی «ایستادن قلب» نیست؛ اما می‌تواند باعث تنگی نفس، خستگی، ورم پاها، افزایش وزن ناشی از تجمع مایع و کاهش توان انجام فعالیت‌های روزمره شود. تشخیص زودهنگام، شناسایی علت زمینه‌ای و پیگیری منظم درمان می‌تواند به کنترل علائم و کاهش احتمال تشدید بیماری کمک کند.

نارسایی قلبی یک بیماری واحد با یک درمان ثابت نیست. نوع درگیری قلب، قدرت پمپاژ، وضعیت دریچه‌ها و عروق کرونر، فشار خون، ریتم قلب، عملکرد کلیه، دیابت، کم‌خونی و داروهای مصرفی همگی در انتخاب برنامه درمانی نقش دارند. بنابراین، تنگی نفس جدید یا رو به افزایش، بیدار شدن از خواب به‌دلیل کمبود هوا، ورم سریع پاها یا افزایش ناگهانی وزن باید به‌جای خوددرمانی، با ارزیابی پزشکی پیگیری شود.

این مقاله برای افزایش آگاهی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا نسخه پزشک نیست. دایان سلامت نیز در کنار محتوای آموزشی، اطلاعات خدمات مرتبط در منزل را برای بیمارانی که از نظر بالینی پایدار هستند ارائه می‌کند؛ بااین‌حال، مناسب‌بودن هر خدمت، زمان هماهنگی و نیاز احتمالی به مراجعه حضوری یا اورژانسی باید با توجه به شرایط بیمار و ارزیابی کادر درمان مشخص شود.

نارسایی قلبی دقیقاً چیست و چه تفاوتی با حمله قلبی دارد؟

قلب عضله‌ای است که خون را به ریه‌ها و سایر اندام‌ها می‌رساند. در نارسایی قلبی، قلب ممکن است قدرت انقباض کافی نداشته باشد، به‌خوبی شل نشود و با خون پر نشود، یا در اثر مشکلات دریچه‌ای و ریتم قلب تحت فشار قرار گیرد. در نتیجه، خون و مایع می‌تواند در ریه‌ها یا بخش‌های دیگر بدن تجمع پیدا کند و خون‌رسانی مؤثر به اندام‌ها کاهش یابد.

نام این بیماری ممکن است نگران‌کننده باشد، اما «نارسایی» به معنی توقف ناگهانی عملکرد قلب نیست. بسیاری از افراد با درمان مناسب، اصلاح عوامل خطر و پیگیری منظم، سال‌ها با این بیماری زندگی می‌کنند. بااین‌حال، در بعضی افراد علائم ناگهان و به‌صورت شدید شروع یا بدتر می‌شوند که به آن نارسایی قلبی حاد یا تشدید حاد نارسایی قلبی گفته می‌شود و می‌تواند به ارزیابی فوری نیاز داشته باشد.

نارسایی قلبی و حمله قلبی یکسان نیستند. حمله قلبی معمولاً زمانی رخ می‌دهد که جریان خون بخشی از عضله قلب، اغلب به‌دلیل انسداد رگ کرونر، کاهش یا قطع شود. این اتفاق می‌تواند به عضله قلب آسیب بزند و بعدها زمینه نارسایی قلبی را ایجاد کند. بااین‌حال، نارسایی قلبی علت‌های دیگری هم دارد و هر فرد مبتلا به حمله قلبی الزاماً دچار نارسایی قلبی نمی‌شود. برای شناخت نشانه‌های وضعیت حاد، مقاله علائم حمله قلبی چیست را نیز مطالعه کنید.

جدول زیر تفاوت کلی نارسایی قلبی و حمله قلبی را نشان می‌دهد. این مقایسه برای آگاهی عمومی است و تشخیص هر وضعیت فقط با ارزیابی پزشکی انجام می‌شود.

نارسایی قلبی با آریتمی یا بی‌نظمی ضربان قلب نیز یکی نیست؛ بااین‌حال، بعضی آریتمی‌ها می‌توانند عملکرد قلب را بدتر کنند و نارسایی قلبی نیز احتمال بروز برخی اختلالات ریتم را افزایش دهد. بررسی دقیق این ارتباط به معاینه، نوار قلب و در بعضی شرایط پایش طولانی‌تر ریتم قلب نیاز دارد.

انواع نارسایی قلبی

پزشکان نارسایی قلبی را از چند دیدگاه دسته‌بندی می‌کنند: قدرت پمپاژ بطن چپ، سمتی از قلب که بیشتر درگیر است و سرعت شروع یا تشدید علائم. این دسته‌بندی در یافتن علت، برآورد وضعیت بیمار و انتخاب درمان اهمیت دارد.

نارسایی قلبی با کسر جهشی کاهش‌یافته

کسر جهشی یا Ejection Fraction درصدی از خون داخل بطن چپ است که با هر ضربان از آن خارج می‌شود. در نارسایی قلبی با کسر جهشی کاهش‌یافته، قدرت انقباض بطن چپ پایین آمده است. در طبقه‌بندی رایج، کسر جهشی بطن چپ ۴۰ درصد یا کمتر در این گروه قرار می‌گیرد. بیماری عروق کرونر یا حمله قلبی، بعضی بیماری‌های عضله قلب، اختلالات دریچه‌ای و برخی آریتمی‌ها می‌توانند از علت‌های آن باشند.

در این نوع، گروه‌های دارویی مشخصی با توجه به وضعیت فرد، فشار خون، عملکرد کلیه، پتاسیم خون و تحمل بیمار ممکن است در برنامه درمان قرار بگیرند. انتخاب دارو و مقدار آن باید تدریجی، زیر نظر پزشک و همراه با آزمایش‌ها و ویزیت‌های پیگیری باشد؛ قطع یا کم‌وزیاد کردن خودسرانه داروها می‌تواند خطرناک باشد.

نارسایی قلبی با کسر جهشی حفظ‌شده

در نارسایی قلبی با کسر جهشی حفظ‌شده، ممکن است عدد کسر جهشی طبیعی یا نزدیک به طبیعی باشد، اما بطن چپ سفت‌تر از حالت معمول است و میان ضربان‌ها به‌خوبی شل نمی‌شود. در نتیجه، قلب به اندازه کافی با خون پر نمی‌شود و فشارهای پرشدن قلب افزایش می‌یابد. در طبقه‌بندی رایج، کسر جهشی ۵۰ درصد یا بیشتر، همراه با شواهد بالینی و آزمایشگاهی مناسب، می‌تواند به تشخیص این نوع کمک کند.

فشار خون بالا، سن بالاتر، دیابت، چاقی، بیماری کلیه، فیبریلاسیون دهلیزی و بعضی بیماری‌های ساختاری قلب از عوامل مرتبط با این نوع هستند. کسر جهشی ظاهراً مناسب به‌تنهایی نارسایی قلبی را رد نمی‌کند؛ تفسیر اکوکاردیوگرافی، علائم، معاینه، آزمایش‌ها و سایر یافته‌ها باید در کنار هم انجام شود.

نارسایی قلبی با کسر جهشی کمی کاهش‌یافته یا بهبودیافته

برخی افراد کسر جهشی بین ۴۱ تا ۴۹ درصد دارند که در دسته کسر جهشی کمی کاهش‌یافته قرار می‌گیرد. گروه دیگری پیش‌تر کسر جهشی پایین‌تری داشته‌اند، اما در ارزیابی بعدی عدد آن‌ها بهتر شده است. بهتر شدن کسر جهشی نشانه مهمی است، ولی به معنی بی‌نیازی قطعی از پیگیری یا قطع خودسرانه درمان نیست. پزشک بر اساس علت اولیه، علائم، تصویربرداری و وضعیت فعلی درباره ادامه یا تغییر درمان تصمیم می‌گیرد.

نارسایی قلبی چپ، راست و دوطرفه

درگیری سمت چپ قلب بیشتر با تجمع مایع در ریه‌ها و تنگی نفس ارتباط دارد. درگیری سمت راست می‌تواند باعث ورم مچ و ساق پا، احساس پری یا نفخ شکم، ورم شکم و برجستگی رگ‌های گردن شود. گاهی نارسایی سمت چپ به مرور بر سمت راست نیز اثر می‌گذارد و هر دو سمت درگیر می‌شوند. وجود ورم پا به‌تنهایی برای تشخیص نارسایی قلبی کافی نیست؛ مشکلات وریدی، کلیوی، کبدی، داروها و علت‌های دیگر نیز می‌توانند ورم ایجاد کنند.

نارسایی قلبی مزمن و نارسایی قلبی حاد

نارسایی قلبی مزمن معمولاً طی زمان شکل می‌گیرد و با درمان و پیگیری کنترل می‌شود. نارسایی حاد ممکن است نخستین تظاهر بیماری باشد یا به معنی بدتر شدن سریع علائم فردی باشد که پیش‌تر نارسایی قلبی داشته است. تنگی نفس شدید، افت اکسیژن، ورم ناگهانی ریه، درد یا فشار قفسه سینه، افت فشار، گیجی یا کاهش هوشیاری از وضعیت‌هایی هستند که نباید برای آن‌ها صرفاً ثبت درخواست غیرحضوری یا صبر در منزل را انتخاب کرد.

علائم نارسایی قلبی چیست؟

علائم نارسایی قلبی در همه افراد یکسان نیست و به نوع بیماری، شدت آن، سرعت پیشرفت، سن، سطح فعالیت و بیماری‌های هم‌زمان بستگی دارد. در مراحل اولیه، بعضی افراد فقط هنگام فعالیت سنگین‌تر احساس کمبود هوا یا خستگی می‌کنند. با پیشرفت بیماری، علائم ممکن است با کارهای سبک، راه رفتن در خانه یا حتی هنگام استراحت ظاهر شوند.

تنگی نفس هنگام فعالیت، احساس کمبود هوا در حالت درازکش، بیدار شدن شبانه با نفس‌تنگی، خستگی غیرمعمول، کاهش توان پیاده‌روی، ورم پاها و مچ‌ها، افزایش وزن ناشی از احتباس مایع، سرفه یا خس‌خس، تپش قلب، کاهش اشتها، تهوع، اختلال تمرکز و خواب‌آلودگی از علائم احتمالی هستند. در سالمندانی که تحرک کمی دارند، خستگی، گیجی یا کاهش توانایی انجام کارهای همیشگی ممکن است برجسته‌تر از شکایت واضح از تنگی نفس باشد.

علائم تنفسی

تنگی نفس از علائم شایع نارسایی قلبی است. این علامت ممکن است هنگام بالا رفتن از پله، راه رفتن، صحبت طولانی یا انجام کارهای روزمره دیده شود. بعضی افراد برای خوابیدن به بالش‌های بیشتر نیاز پیدا می‌کنند یا پس از دراز کشیدن احساس خفگی دارند. سرفه مداوم، به‌ویژه هنگام شب یا در حالت خوابیده، نیز می‌تواند همراه باشد؛ اما علت‌های ریوی، عفونت، حساسیت و بعضی داروها هم می‌توانند سرفه ایجاد کنند.

ورم و افزایش وزن

وقتی بدن آب و نمک را نگه می‌دارد، ورم در مچ پا، ساق، انگشتان دست یا شکم ممکن است ایجاد شود. کفش یا جوراب ممکن است تنگ‌تر به نظر برسد و حلقه انگشتر سخت‌تر از انگشت خارج شود. افزایش وزن در چند روز، بدون تغییر آشکار در غذا خوردن، گاهی نشانه تجمع مایع است. بااین‌حال، عدد مشخصی برای همه بیماران یکسان نیست؛ پزشک یا تیم درمان باید برای هر فرد، محدوده وزن و زمان مناسب اطلاع‌دادن تغییرات را تعیین کند.

خستگی، ضعف و کاهش تحمل فعالیت

وقتی خون‌رسانی به عضلات و اندام‌ها کاهش می‌یابد یا بدن برای جبران فشار بیشتری تحمل می‌کند، فرد ممکن است زودتر از گذشته خسته شود. کاهش تحمل فعالیت نباید به‌طور خودکار به سن، کم‌خوابی یا کم‌تحرکی نسبت داده شود؛ به‌خصوص اگر در مدت کوتاهی ایجاد شده یا همراه با تنگی نفس، ورم یا تپش قلب باشد.

علائم نارسایی قلبی در زنان

علائم اصلی در زنان و مردان می‌تواند مشابه باشد؛ از جمله تنگی نفس، خستگی، ورم و کاهش تحمل فعالیت. بااین‌حال، شدت و نحوه بیان علائم میان افراد متفاوت است و نباید علائم مبهمی مانند خستگی جدید، کاهش تحمل فعالیت یا احساس فشار غیرمعمول را بدون ارزیابی نادیده گرفت؛ به‌ویژه اگر فرد سابقه فشار خون بالا، دیابت، بیماری عروق کرونر، بیماری دریچه‌ای یا درمان‌های مؤثر بر قلب داشته باشد. تشخیص صرفاً بر پایه جنسیت یا یک نشانه انجام نمی‌شود.

علائم نارسایی قلبی سالمندان

در سالمندان، نارسایی قلبی ممکن است با کاهش ناگهانی توان راه رفتن، افت اشتها، بی‌خوابی، گیجی، خواب‌آلودگی، زمین خوردن، تشدید ورم یا دشوار شدن انجام کارهای شخصی خود را نشان دهد. از آنجا که بیماری‌های متعدد و مصرف داروهای گوناگون در این سنین شایع است، بررسی فهرست کامل داروها و تغییرات اخیر در وضعیت بیمار اهمیت زیادی دارد. خانواده نباید گیجی یا کاهش سطح هوشیاری جدید را تنها به سالمندی نسبت دهد.

علائم نارسایی قلبی مادرزادی

اصطلاح «نارسایی قلبی مادرزادی» می‌تواند به نارسایی قلبی در نوزاد یا کودک با نقص مادرزادی قلب، یا نارسایی قلبی در بزرگسالانی اشاره کند که با بیماری مادرزادی قلب زندگی می‌کنند. در شیرخوار، تنفس سریع، خستگی یا تعریق هنگام شیر خوردن، مکیدن ضعیف، وزن‌گیری ناکافی، رنگ‌پریدگی یا کبودی می‌تواند نیازمند ارزیابی فوری باشد. در کودکان و بزرگسالان دارای بیماری مادرزادی قلب، هر تغییر جدید در تنگی نفس، توان فعالیت، ورم یا ضربان قلب باید با متخصص مرتبط بررسی شود.

چه زمانی نارسایی قلبی یا علائم قلبی یک وضعیت اورژانسی است؟

بعضی نشانه‌ها می‌توانند بیانگر تشدید شدید نارسایی قلبی، حمله قلبی، آریتمی خطرناک، آمبولی ریه یا مشکل جدی دیگری باشند. در این شرایط، اولویت با تماس با اورژانس ۱۱۵ است، نه انتظار برای ویزیت برنامه‌ریزی‌شده، انجام آزمایش در منزل یا تغییر خودسرانه دارو.

• تنگی نفس شدید، ناگهانی یا رو به افزایش، به‌ویژه اگر فرد نتواند جمله کامل بگوید یا در حالت استراحت دچار کمبود هوا باشد.
• درد، فشار، سنگینی یا سوزش جدید و مداوم در قفسه سینه، به‌خصوص همراه با تعریق، تهوع، تنگی نفس یا انتشار درد به بازو، فک، پشت یا شانه.
• کبودی لب‌ها یا انگشتان، غش کردن، تشنج، گیجی شدید یا کاهش سطح هوشیاری.
• سرفه همراه با خلط کف‌آلود یا صورتی، یا احساس خفگی ناگهانی.
• ضربان قلب بسیار تند، بسیار کند یا نامنظم همراه با ضعف شدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سرگیجه.
• علائم احتمالی سکته مغزی مانند افتادگی یک سمت صورت، ضعف یا بی‌حسی ناگهانی دست و پا، اختلال گفتار یا اختلال ناگهانی تعادل.

اگر فرد سابقه نارسایی قلبی دارد و ورم، تنگی نفس، وزن یا خستگی او در حال تغییر است اما علائم اورژانسی ندارد، باید طبق برنامه‌ای که پزشک برای او تعیین کرده با تیم درمان تماس بگیرد. این برنامه ممکن است شامل ثبت وزن، فشار خون، تعداد ضربان، علائم و زمان تماس با پزشک باشد؛ اما باید متناسب با شرایط همان فرد نوشته شود.

علت نارسایی قلبی چیست؟

نارسایی قلبی اغلب پیامد یک بیماری یا عامل زمینه‌ای است که به عضله قلب آسیب می‌زند، بار کاری قلب را بالا می‌برد یا پرشدن و تخلیه خون از قلب را مختل می‌کند. گاهی یک علت روشن وجود دارد و گاهی چند عامل هم‌زمان نقش دارند. یافتن علت بخش مهمی از درمان است؛ زیرا بعضی علت‌ها مانند فشار خون کنترل‌نشده، بیماری عروق کرونر، مشکل دریچه یا آریتمی ممکن است به درمان اختصاصی نیاز داشته باشند.

بیماری عروق کرونر و حمله قلبی

تنگی یا انسداد عروق کرونر می‌تواند خون‌رسانی عضله قلب را کاهش دهد. اگر حمله قلبی رخ دهد، بخشی از عضله قلب ممکن است آسیب ببیند و قدرت پمپاژ کاهش یابد. بیماری عروق کرونر یکی از علت‌های مهم نارسایی قلبی با کسر جهشی کاهش‌یافته است. در فردی با درد قفسه سینه، تنگی نفس جدید یا عوامل خطر قلبی، تشخیص به‌موقع اهمیت دارد.

فشار خون بالا

فشار خون بالا، به‌ویژه اگر برای مدت طولانی کنترل نشود، قلب را وادار می‌کند با نیروی بیشتری خون را پمپ کند. این فشار اضافه می‌تواند به ضخیم و سفت شدن عضله قلب منجر شود و در بلندمدت پرشدن یا پمپاژ قلب را مختل کند. فشار خون بالا اغلب بدون علامت است؛ بنابراین اندازه‌گیری منظم و پیگیری درمان نقش مهمی در پیشگیری و کنترل بیماری قلبی دارد. برای آشنایی با نشانه‌ها و اهمیت پیگیری، مقاله علائم فشار خون بالا می‌تواند مفید باشد.

بیماری‌های دریچه‌ای قلب

دریچه‌های قلب مسیر جریان خون را تنظیم می‌کنند. تنگی یا نارسایی دریچه‌ها می‌تواند باعث شود قلب برای حفظ جریان خون سخت‌تر کار کند. بیماری دریچه‌ای ممکن است مادرزادی، ناشی از افزایش سن، عفونت، تب روماتیسمی، آسیب قلبی یا علت‌های دیگر باشد. اکوکاردیوگرافی یکی از روش‌های مهم برای ارزیابی ساختار و عملکرد دریچه‌هاست.

آریتمی‌ها و تپش قلب طولانی‌مدت

برخی اختلالات ریتم قلب، به‌ویژه اگر ضربان برای مدت طولانی خیلی تند یا نامنظم باشد، می‌توانند علائم نارسایی قلبی را تشدید کنند یا به ضعف عضله قلب کمک کنند. فیبریلاسیون دهلیزی یکی از آریتمی‌هایی است که ممکن است هم‌زمان با نارسایی قلبی دیده شود. احساس تپش قلب، ضربان نامنظم، سرگیجه یا غش نیازمند ارزیابی است و در برخی افراد نوار قلب یا پایش هولتر به تشخیص کمک می‌کند. برای اطلاعات بیشتر درباره ارزیابی ریتم، صفحه تشخیص آریتمی قلبی در خانه و خدمت اجاره هولتر فشار خون و ریتم قلب را ببینید.

بیماری عضله قلب و التهاب قلب

کاردیومیوپاتی یا بیماری عضله قلب می‌تواند ارثی یا اکتسابی باشد. بعضی عفونت‌ها، التهاب عضله قلب، مصرف الکل، برخی داروها یا درمان‌های خاص، مواد محرک و بیماری‌های سیستمیک ممکن است با آسیب عضله قلب ارتباط داشته باشند. بررسی علت در این گروه‌ها می‌تواند شامل شرح‌حال دقیق، سابقه خانوادگی، آزمایش خون، اکو، تصویربرداری پیشرفته و در موارد انتخاب‌شده آزمایش‌های تخصصی‌تر باشد.

بیماری‌های ریوی، کلیوی و سایر وضعیت‌ها

فشار خون بالای ریه، بیماری‌های مزمن ریه، آمبولی ریه، بیماری کلیه، اختلالات تیروئید، عفونت‌ها، اختلالات خواب مانند آپنه خواب و برخی بیماری‌های التهابی یا نفوذی می‌توانند در بروز یا تشدید نارسایی قلبی نقش داشته باشند. درمان نارسایی قلبی تنها به قلب محدود نیست؛ مدیریت بیماری‌های هم‌زمان نیز بخشی از مراقبت است.

کم‌خونی و نارسایی قلبی

کم‌خونی به معنی کاهش توان خون برای حمل اکسیژن است و می‌تواند خستگی، تپش قلب و تنگی نفس ایجاد کند یا علائم نارسایی قلبی موجود را شدیدتر نشان دهد. از سوی دیگر، در نارسایی قلبی مزمن، بیماری کلیه، التهاب، کمبود آهن، خونریزی یا عوامل دیگر ممکن است در ایجاد کم‌خونی نقش داشته باشند. تشخیص علت کم‌خونی مهم است؛ مصرف خودسرانه آهن یا دارو بدون آزمایش و نظر پزشک توصیه نمی‌شود.

عوامل خطر نارسایی قلبی

داشتن عامل خطر به معنی ابتلای قطعی نیست، اما نشان می‌دهد که ارزیابی و کنترل دقیق‌تر ممکن است لازم باشد. فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر، سابقه حمله قلبی، دیابت، چاقی، مصرف دخانیات، مصرف زیاد الکل، کم‌تحرکی، رژیم غذایی پرنمک، بیماری مزمن کلیه، اختلالات ریتم قلب، بیماری دریچه‌ای، بعضی بیماری‌های مادرزادی قلب و سابقه خانوادگی برخی کاردیومیوپاتی‌ها از عوامل مهم هستند.

کنترل فشار خون و قند خون، ترک دخانیات، رسیدن به وزن متناسب، پیگیری بیماری کلیه، درمان اختلالات خواب، فعالیت بدنی مناسب با نظر پزشک و مصرف منظم داروهای تجویزشده می‌تواند در کاهش بار عوامل خطر مؤثر باشد. بااین‌حال، برنامه پیشگیری برای فردی که بیماری قلبی، نارسایی کلیه یا محدودیت حرکتی دارد باید شخصی‌سازی شود.

تشخیص نارسایی قلبی چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص نارسایی قلبی تنها با شنیدن یک علامت یا دیدن ورم پا انجام نمی‌شود. پزشک ابتدا درباره زمان شروع و روند علائم، سابقه بیماری قلبی، فشار خون، دیابت، بیماری کلیه، داروها، سابقه خانوادگی و میزان فعالیت سؤال می‌کند. سپس معاینه انجام می‌شود تا نشانه‌هایی مانند ورم، صدای غیرطبیعی ریه یا قلب، فشار خون، ضربان، میزان اکسیژن و وضعیت عمومی بررسی شود.

آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها به پزشک کمک می‌کنند نوع نارسایی، علت‌های احتمالی، شدت احتباس مایع، عملکرد کلیه و نیاز به درمان‌های بعدی را مشخص کند. همه این آزمایش‌ها برای همه افراد لازم نیست و انتخاب آن‌ها به شرایط بالینی بستگی دارد.

آزمایش خون

آزمایش خون ممکن است برای بررسی عملکرد کلیه و کبد، الکترولیت‌ها مانند سدیم و پتاسیم، کم‌خونی، قند خون، تیروئید، آهن و نشانگرهایی مانند پپتیدهای ناتریورتیک درخواست شود. بالا بودن BNP یا NT-proBNP می‌تواند در کنار علائم و سایر یافته‌ها به ارزیابی احتمال نارسایی قلبی کمک کند، اما نتیجه آن باید با توجه به سن، عملکرد کلیه، وزن، ریتم قلب و وضعیت بالینی تفسیر شود.

نوار قلب و پایش ریتم

نوار قلب یا ECG فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و می‌تواند نشانه‌هایی از آریتمی، سابقه احتمالی آسیب قلبی، اختلال هدایت الکتریکی یا فشار بر بخش‌های قلب را نشان دهد. نوار قلب طبیعی همیشه همه علت‌های علائم را رد نمی‌کند، اما بخش مهمی از ارزیابی اولیه است. در صورت نیاز، پزشک ممکن است پایش طولانی‌تر مانند هولتر یا ثبت‌کننده رویداد را برای بررسی تپش قلب یا آریتمی‌های گذرا پیشنهاد کند.

اگر بیمار از نظر بالینی پایدار باشد و پزشک انجام آن را مناسب بداند، خدمت نوار قلب در منزل دایان سلامت می‌تواند برای ثبت ECG در محیط خانه بررسی شود. نتیجه نوار قلب باید توسط پزشک تفسیر و در کنار علائم و معاینه ارزیابی شود؛ ECG به‌تنهایی جایگزین تشخیص کامل نارسایی قلبی نیست.

اکوکاردیوگرافی

اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب با امواج صوتی، اطلاعاتی از اندازه حفره‌های قلب، قدرت پمپاژ، کسر جهشی، عملکرد بطن راست، فشارهای تقریبی و وضعیت دریچه‌ها فراهم می‌کند. اکو یکی از آزمون‌های محوری برای تعیین نوع نارسایی قلبی است. پزشک ممکن است در طول پیگیری، بسته به علت بیماری و تغییر وضعیت فرد، تکرار اکو را توصیه کند.

برای بیمارانی که امکان مراجعه آسان ندارند، در صورت تأیید شرایط بالینی و امکان ارائه خدمت، صفحه اکو قلب در منزل دایان سلامت می‌تواند اطلاعات مربوط به فرایند هماهنگی را ارائه دهد. نیاز به مراجعه به مرکز درمانی یا انجام تصویربرداری‌های تکمیلی همچنان بر اساس نظر پزشک تعیین می‌شود.

تصویربرداری و بررسی عروق کرونر

بسته به علائم و احتمال بیماری عروق کرونر، ممکن است تست ورزش، تصویربرداری هسته‌ای، سی‌تی اسکن قلب، ام‌آر‌آی قلب یا آنژیوگرافی کرونر مطرح شود. این بررسی‌ها می‌توانند در شناخت ایسکمی، بافت آسیب‌دیده، بیماری عضله قلب یا انسداد عروق کمک کنند. انجام و تفسیر این روش‌ها در همه بیماران یکسان نیست.

درمان نارسایی قلبی چگونه است؟

درمان نارسایی قلبی معمولاً چندبخشی است: درمان علت زمینه‌ای، کاهش علائم و تجمع مایع، استفاده از داروهای مناسب برای نوع نارسایی، اصلاح سبک زندگی، کنترل بیماری‌های هم‌زمان، پیگیری منظم و در موارد منتخب استفاده از دستگاه‌ها یا روش‌های مداخله‌ای. هدف درمان می‌تواند کاهش علائم، بهبود توانایی انجام فعالیت، کم کردن دفعات بستری و کاهش خطر عوارض باشد؛ اما نتیجه در هر فرد به نوع بیماری، شدت آن، علت زمینه‌ای، پاسخ به درمان و شرایط دیگر بستگی دارد.

عبارت «درمان قطعی نارسایی قلبی» برای همه بیماران دقیق نیست. در بعضی موارد، اگر علت قابل‌برگشت باشد و درمان مناسب انجام شود، عملکرد قلب ممکن است بهتر شود. در بسیاری از موارد، بیماری مزمن است و تمرکز بر کنترل آن، پیشگیری از تشدید و حفظ کیفیت زندگی قرار دارد. بهبود علائم یا کسر جهشی نیز نباید دلیل قطع خودسرانه درمان باشد.

داروی نارسایی قلبی

داروی مناسب به نوع نارسایی قلبی و وضعیت فرد بستگی دارد. در نارسایی قلبی با کسر جهشی کاهش‌یافته، راهنماهای درمانی چند گروه دارویی اصلی را مطرح می‌کنند که شامل داروهای اثرگذار بر سیستم رنین–آنژیوتانسین، بتابلوکرهای مشخص، آنتاگونیست‌های گیرنده مینرالوکورتیکوئید و مهارکننده‌های SGLT2 است. ممکن است از داروهای ادرارآور برای کم کردن احتباس مایع و کاهش علائمی مانند ورم و تنگی نفس نیز استفاده شود.

نام بردن از یک گروه دارویی به معنی مناسب بودن آن برای همه افراد نیست. فشار خون پایین، کاهش عملکرد کلیه، بالا بودن پتاسیم، سابقه حساسیت، بارداری، تداخل دارویی یا نوع مشخص نارسایی می‌تواند بر انتخاب دارو اثر بگذارد. دوز داروها نیز معمولاً با برنامه منظم و مرحله‌به‌مرحله تنظیم می‌شود. بیمار باید داروها را دقیقاً طبق نسخه مصرف کند و در صورت سرگیجه شدید، افت فشار، کاهش ادرار، تپش غیرعادی، عارضه جدید یا ناتوانی در مصرف دارو با پزشک یا تیم درمان تماس بگیرد.

داروهای ادرارآور ممکن است ورم و تنگی نفس ناشی از مایع اضافی را کاهش دهند، اما مصرف بیش از حد یا خودسرانه آن‌ها می‌تواند به افت فشار، اختلال الکترولیت‌ها و آسیب کلیه منجر شود. بعضی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، داروهای سرماخوردگی، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی نیز ممکن است با درمان قلبی تداخل داشته باشند یا احتباس مایع را تشدید کنند؛ بنابراین پیش از مصرف، باید با پزشک یا داروساز مشورت شود.

جدیدترین درمان نارسایی قلبی چیست؟

«جدیدترین درمان» معمولاً یک داروی واحد یا روش تضمین‌کننده نیست. پیشرفت‌های سال‌های اخیر بیشتر بر استفاده دقیق‌تر و کامل‌تر از درمان‌های مبتنی بر شواهد، به‌ویژه برای نارسایی قلبی با کسر جهشی کاهش‌یافته، و گسترش گزینه‌های درمانی برای برخی بیماران با کسر جهشی حفظ‌شده یا کمی کاهش‌یافته متمرکز بوده است. انتخاب درمان باید بر پایه نوع نارسایی، کسر جهشی، علائم، فشار خون، دیابت، بیماری کلیه و سایر ویژگی‌های فرد انجام شود.

در بیماران منتخب، ابزارهایی مانند دفیبریلاتور قابل کاشت برای پیشگیری از برخی آریتمی‌های تهدیدکننده حیات، درمان هم‌زمان‌سازی قلبی برای بعضی اختلالات هدایت، مداخلات دریچه‌ای، باز کردن عروق کرونر، دستگاه‌های کمک‌بطنی یا پیوند قلب ممکن است مطرح شوند. این گزینه‌ها برای همه افراد مناسب نیستند و تصمیم‌گیری درباره آن‌ها نیازمند ارزیابی تخصصی و گفت‌وگو درباره سود، خطر، محدودیت و اهداف مراقبت است.

درمان علت زمینه‌ای

اگر علت اصلی فشار خون بالا باشد، کنترل دقیق فشار خون اهمیت دارد. اگر بیماری عروق کرونر یا ایسکمی مطرح باشد، درمان دارویی یا روش‌های باز کردن رگ بر اساس ارزیابی متخصص بررسی می‌شود. در بیماری‌های دریچه‌ای، ممکن است ترمیم یا تعویض دریچه لازم باشد. کنترل آریتمی، درمان اختلال تیروئید، رسیدگی به کم‌خونی یا کمبود آهن، درمان عفونت و رسیدگی به بیماری کلیه و آپنه خواب نیز می‌تواند بخشی از برنامه درمان باشد.

توان‌بخشی قلبی و فعالیت بدنی

فعالیت بدنی مناسب می‌تواند در برخی بیماران به بهبود توان عملکردی و کیفیت زندگی کمک کند، اما سطح و نوع آن باید با نظر پزشک تعیین شود. برای فردی که دچار علائم ناپایدار، تنگی نفس شدید، ورم رو به افزایش یا افت فشار است، شروع ورزش خودسرانه مناسب نیست. توان‌بخشی قلبی می‌تواند شامل آموزش، فعالیت بدنی کنترل‌شده، اصلاح عوامل خطر و پشتیبانی برای تغییر سبک زندگی باشد.

مراقبت روزانه و سبک زندگی در نارسایی قلبی

مراقبت روزانه جایگزین دارو یا ویزیت پزشکی نیست، اما به فرد کمک می‌کند تغییرات مهم را زودتر تشخیص دهد و در برنامه درمان مشارکت داشته باشد. توصیه‌های دقیق باید بر اساس وضعیت قلب، کلیه، فشار خون، دیابت، سن و داروهای فرد تنظیم شوند.

• داروها را منظم مصرف کنید: برنامه دارویی را مکتوب نگه دارید و نام، مقدار و زمان مصرف همه داروها و مکمل‌ها را در هر ویزیت همراه داشته باشید.
• وزن را طبق توصیه تیم درمان ثبت کنید: وزن‌کشی در ساعت و شرایط مشابه می‌تواند به تشخیص تجمع مایع کمک کند. درباره مقدار تغییری که باید گزارش شود، از پزشک سؤال کنید.
• نمک غذایی را محدود کنید: نمک می‌تواند احتباس مایع را بدتر کند. میزان مناسب محدودیت سدیم برای همه افراد یکسان نیست؛ برچسب مواد غذایی و منابع پنهان نمک مانند غذاهای فرآوری‌شده، کنسروی، فست‌فود و تنقلات شور را بررسی کنید.
• مصرف مایعات را خودسرانه تغییر ندهید: بعضی بیماران ممکن است به محدودیت مایعات نیاز داشته باشند، اما این توصیه برای همه یکسان نیست. مقدار مجاز باید توسط پزشک تعیین شود.
• دخانیات را ترک کنید و درباره الکل با پزشک صحبت کنید: سیگار و سایر محصولات دخانی بر قلب و عروق اثر زیان‌بار دارند. مصرف الکل نیز در برخی افراد باید محدود یا متوقف شود.
• خواب و علائم شبانه را جدی بگیرید: خر و پف شدید، وقفه تنفسی در خواب، خواب‌آلودگی روزانه یا بیدار شدن مکرر با تنگی نفس را گزارش کنید.
• پیشگیری از عفونت را پیگیری کنید: عفونت‌ها می‌توانند وضعیت قلبی را بدتر کنند. درباره واکسن‌های مناسب شرایط خود با پزشک مشورت کنید.
• برای سفر و فعالیت برنامه داشته باشید: پیش از سفرهای طولانی، تغییر ارتفاع، فعالیت شدید یا روزه‌داری، در صورت ابتلا به نارسایی قلبی با پزشک خود مشورت کنید.

رژیم‌های بسیار سخت، مصرف دمنوش‌های ادرارآور، مکمل‌های نامشخص یا حذف ناگهانی مایعات می‌تواند برای بعضی بیماران خطر ایجاد کند. هر تغییری در رژیم، فعالیت یا دارو بهتر است با توجه به برنامه درمانی فرد انجام شود.

خطرات و عوارض نارسایی قلبی

نارسایی قلبی در صورت کنترل‌نشدن می‌تواند باعث بستری، محدود شدن فعالیت، تجمع مایع در ریه‌ها، آسیب یا کاهش عملکرد کلیه و کبد، سوءتغذیه، اختلالات ریتم قلب و در مواردی ایست قلبی ناگهانی شود. شدت خطر در همه افراد یکسان نیست و به مرحله بیماری، علت زمینه‌ای، عملکرد بطن‌ها، بیماری‌های هم‌زمان، دفعات بستری و پاسخ به درمان بستگی دارد.

پیگیری منظم برای پیشگیری از همه عوارض کافی نیست، اما امکان شناسایی زودتر تغییرات و تنظیم درمان را فراهم می‌کند. فردی که پیش‌تر با یک برنامه دارویی پایدار بوده است، اگر اکنون تنگی نفس، ورم، کاهش توان یا افت فشار جدید دارد، نباید تصور کند که این تغییر طبیعی است.

طول عمر بیماران نارسایی قلبی چقدر است؟

طول عمر بیماران نارسایی قلبی را نمی‌توان با یک عدد ثابت بیان کرد. پیش‌آگهی به عواملی مانند علت نارسایی، سن، نوع و شدت علائم، کسر جهشی، وضعیت بطن راست، عملکرد کلیه، دیابت، فشار خون، آریتمی، بیماری دریچه‌ای، پاسخ به درمان، پایبندی به داروها و نیاز یا عدم نیاز به بستری بستگی دارد. به همین دلیل، مقایسه شرایط یک فرد با تجربه بیمار دیگر یا یک آمار کلی می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

آنچه اهمیت عملی بیشتری دارد این است که درمان‌های توصیه‌شده به‌موقع شروع شوند، علت‌های قابل درمان بررسی شوند، داروها زیر نظر پزشک تنظیم شوند و بیمار برنامه مشخصی برای پیگیری علائم داشته باشد. اگر نگرانی درباره آینده، توانایی انجام کارهای روزمره، مراقبت در خانه یا اهداف درمان وجود دارد، گفت‌وگوی مستقیم با متخصص قلب یا تیم درمان می‌تواند به تصمیم‌گیری واقع‌بینانه‌تر کمک کند.

نقش مراقبت و ارزیابی در منزل در نارسایی قلبی

برخی افراد مبتلا به نارسایی قلبی، به‌ویژه سالمندان، افراد کم‌توان یا بیمارانی که جابه‌جایی برایشان دشوار است، ممکن است برای بخشی از ارزیابی یا پیگیری به خدمات در منزل نیاز داشته باشند. مناسب بودن این خدمات به پایداری وضعیت بیمار، نظر پزشک، نوع اقدام و امکانات موردنیاز بستگی دارد. خدمات در منزل جایگزین اورژانس، بستری یا مراجعه تخصصی ضروری نیستند.

دایان سلامت برای افرادی که وضعیت اورژانسی ندارند، اطلاعات خدمات پزشکی در منزل و مسیر هماهنگی برخی ارزیابی‌های مرتبط را در اختیار می‌گذارد. پیش از ثبت درخواست، باید علائم هشدار بررسی شوند و در صورت وجود تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، کاهش سطح هوشیاری، کبودی یا علائم سکته مغزی، تماس با اورژانس ۱۱۵ در اولویت قرار گیرد.

در صورت نیاز به ارزیابی پزشک برای بیمار پایدار، می‌توانید اطلاعات مربوط به ویزیت متخصص قلب در منزل یا ویزیت پزشک متخصص در منزل دایان سلامت را بررسی کنید. هنگام ثبت درخواست، ارائه اطلاعاتی مانند تشخیص‌های قبلی، فهرست داروها، نتایج اکو یا نوار قلب، فشار خون‌های اخیر، وزن، میزان ادرار و روند علائم می‌تواند به هماهنگی بهتر کمک کند.

برخی بیماران با نیازهای مراقبتی پیچیده ممکن است پس از ارزیابی پزشک درباره گزینه‌های مراقبت سطح بالاتر در منزل سؤال داشته باشند. صفحه ICU در منزل دایان سلامت صرفاً می‌تواند برای آشنایی با فرایند بررسی شرایط استفاده شود؛ تصمیم درباره مناسب بودن چنین مراقبتی، تجهیزات لازم و امکان‌پذیری آن باید به‌صورت موردی و توسط تیم درمان انجام شود. برای آشنایی کلی با گزینه‌ها نیز می‌توانید خدمات پزشکی در منزل دایان سلامت را مشاهده کنید.

جمع‌بندی؛ درمان نارسایی قلبی بر اساس نوع نارسایی و شرایط هر فرد تعیین می‌شود

نارسایی قلبی به معنی ناتوانی قلب در تأمین خون‌رسانی متناسب با نیاز بدن است و می‌تواند با تنگی نفس، خستگی، ورم، افزایش وزن ناشی از تجمع مایع و کاهش تحمل فعالیت ظاهر شود. فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر، حمله قلبی، مشکلات دریچه‌ای، آریتمی‌ها، بیماری‌های عضله قلب، دیابت، بیماری کلیه و کم‌خونی از عوامل مهمی هستند که باید در ارزیابی در نظر گرفته شوند.

تشخیص با ترکیبی از شرح‌حال، معاینه، آزمایش خون، نوار قلب، اکوکاردیوگرافی و در صورت نیاز بررسی‌های تکمیلی انجام می‌شود. درمان نیز بر اساس نوع نارسایی و شرایط هر فرد شامل دارو، کنترل علت زمینه‌ای، اصلاح سبک زندگی، پیگیری منظم و در برخی افراد روش‌های مداخله‌ای یا دستگاه‌های قلبی است. در صورت تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، کاهش سطح هوشیاری، کبودی یا علائم سکته مغزی، تماس با اورژانس ۱۱۵ باید در اولویت باشد.

برای بیمار پایدار که به راهنمایی درباره خدمات مرتبط در منزل نیاز دارد، دایان سلامت می‌تواند اطلاعات خدمات و فرایند بررسی درخواست را ارائه کند. این خدمات باید مکمل تصمیم‌گیری پزشکی باشند و هرگز جایگزین اقدام اورژانسی یا ارزیابی ضروری در مرکز درمانی نیستند.