نکات مهم تزریق سرم آهن برای کم خونی | تزریق سرم آهن در منزل چگونه است؟ 

اگر بدن شما به مکمل یا قرص آهن پاسخ مناسبی نمی‌دهد یا دچار عوارض گوارشی یا کم‌خونی شده‌اید، احتمالا پزشک تزریق سرم آهن را تجویز می‌کند. در این روش، آهن موردنیاز بدن به‌صورت مستقیم از طریق سرم وارد جریان خون می‌شود؛ به همین دلیل در مدتی کوتاه، کمبود آهن بدن را جبران و به بهبود علائمی مانند خستگی، ضعف، سرگیجه و کاهش تمرکز کمک می‌کند. 

تزریق سرم آهن معمولا زمانی توصیه می‌شود که بدن نتواند آهن موردنیاز خود را از طریق غذا یا مکمل‌های خوراکی به‌خوبی دریافت و جذب کند. همچنین در برخی از موارد مانند بیماری‌های گوارشی یا خون‌ریزی‌های طولانی‌مدت که باعث کاهش شدید آهن بدن می‌شوند، پزشک این روش را پیشنهاد می‌دهد.

در این مقاله بررسی می‌کنیم که تزریق سرم آهن چیست، چه افرادی به آن نیاز دارند، چگونه انجام می‌شود و چه نکات مهمی را باید قبل و بعد از تزریق سرم آهن در منزل رعایت کنید.

تزریق سرم آهن چیست؟ روشی سریع‌تر برای جبران کمبود آهن بدن

تزریق سرم آهن روشی درمانی است که در آن آهن به‌طور مستقیم با سرم و از طریق رگ وارد جریان خون می‌شود. این روش معمولا زمانی کاربرد دارد که فرد دچار کم‌خونی فقر آهن باشد و مصرف قرص یا شربت آهن نتواند کمبود آهن بدن را به‌خوبی جبران کند.

از طرفی، اگر جذب آهن از طریق دستگاه گوارش کافی نباشد یا فرد به‌دلیل عوارضی مانند تهوع و مشکلات گوارشی نتواند مکمل‌های خوراکی آهن را مصرف کند، پزشک این روش درمانی را پیشنهاد می‌دهد.

چه افرادی به تزریق سرم آهن نیاز دارند؟؛ شرایطی که قرص آهن کافی نیست

تزریق سرم آهن برای افرادی مناسب است که کمبود یا فقر آهن دارند و از طرفی، مصرف مکمل‌های خوراکی و قرص آهن برای آن‌ها مؤثر یا قابل‌تحمل نیست. همچنین در برخی از شرایط، بدن فرد به افزایش فوری آهن نیاز دارد و سریع‌ترین روش برای آن، تزریق سرم آهن است. به‌طورکلی دسته افراد زیر به تزریق سرم آهن نیاز دارند:

• افرادی که کم‌خونی فقر آهن متوسط تا شدید دارند.
• افرادی که به‌ هر دلیلی نمی‌توانند قرص و شربت آهن را مصرف کنند یا دچار عوارض آن می‌شوند.
• بیمارانی که بدن آن‌ها آهن خوراکی را به‌خوبی جذب نمی‌کند.
• افراد که بیماری‌های گوارشی مانند بیماری التهابی روده (IBD)، کرون یا سلیاک دارند.
• افرادی که دچار خون‌ریزی مزمن یا از دست دادن مداوم خون هستند.
• افرادی که به بیماری مزمن کلیه یا نارسایی قلبی مبتلا هستند.
• بیمارانی که دیالیز می‌شوند و ممکن است خون از دست دهند.
• برخی از بیماران مبتلا به سرطان که داروهای محرک تولید گلبول قرمز دریافت می‌کنند.
• افرادی که به‌دلیل جراحی، بارداری یا کم‌خونی شدید، به افزایش سریع سطح آهن نیاز دارند.

تزریق سرم آهن بیشتر در شرایطی مناسب است که درمان خوراکی موثر و کافی نباشد و بدن فرد، باید هرچه سریع‌تر میزان آهن بیشتری دریافت کند. تصمیم درباره انجام این درمان  و بهترین زمان تزریق سرم آهن، به نظر پزشک شما و بررسی دقیق آزمایش خون بستگی دارد.

اگر به هر دلیلی امکان مراجعه حضوری برای بررسی وضعیت خود و اطمینان از تزریق سرم آهن را ندارید، می‌توانید از خدمات ویزیت پزشک در منزل دایان سلامت استفاده کنید تا روند ارزیابی و درمان برای شما آسان‌تر انجام شود.

تفاوت قرص آهن با تزریق سرم آهن؛ تفاوت در سرعت اثر و نحوه جذب

قرص یا شربت آهن از راه خوراکی مصرف و از دستگاه گوارش جذب می‌شوند؛ اما در تزریق سرم، پزشک‌ میزان آهن مورد نیاز بدن‌ را مستقیما از طریق رگ وارد جریان خون می‌کند. در جدول زیر به‌طور دقیق‌‍تر تفاوت قرص آهن و تزریق سرم آهن را بررسی می‌کنیم.

تفاوت اصلی این دو روش در سرعت اثر، مسیر ورود به بدن و شرایط تجویز است. پزشک بر اساس شدت کم‌خونی، وضعیت جذب و شرایط پزشکی شما، بهترین روش درمانی را تجویز می‌کند.

نحوه تزریق سرم آهن؛ بررسی ساده مراحل انجام درمان 

تزریق سرم آهن معمولا در کلینیک، مطب پزشک، بیمارستان و در برخی از شرایط در منزل انجام می‌شود. این درمان باید توسط پزشک یا پرستار انجام شود و همچنین بیمار باید بعد از تزریق تحت‌نظر قرار بگیرد. برای آشنایی بیشتر با این درمان، در ادامه روش تزریق سرم آهن را به‌ترتیب بررسی می‌کنیم: 

1. تعیین مقدار آهن موردنیاز: در ابتدا پزشک با بررسی نتیجه آزمایش خون و در نظر گرفتن عواملی مانند وضعیت بیمار، سطح هموگلوبین و در برخی از شرایط وزن بدن، مقدار آهن مورد نیاز برای تزریق آهن را مشخص می‌کند. 
2. آماده‌سازی محل تزریق: پرستار یا پزشک محل ورود سرم را تمیز و ضدعفونی می‌کند؛ معمولا ناحیه تزریق سرم آهن، روی بازو یا دست است. 
3. قرار دادن رگ‌گیر (IV): در این مرحله پزشک یک سوزن کوچک در داخل ورید قرار می‌دهد و پلاستیکی کوچک (IV) را به آن متصل می‌کند. با این کار محل ورود دارو به جریان خون فراهم می‌شود.
4. اتصال سرم و شروع تزریق آهن: محلول حاوی آهن که معمولا با سرم سالین (محلول نمکی استریل) مخلوط شده است، از طریق سرم به رگ بیمار وارد می‌شود.
5. پایش بیمار در حین تزریق: در طول تزریق نیز پزشک یا پرستار باید وضعیت بدن و محل تزریق را بررسی کند و مطمئن شود که روند درمان به‌درستی طی شده است. 
6. تحت‌نظر بودن پس از تزریق: پس از پایان تزریق، پزشک به‌مدت ۳۰ دقیقه یا بیشتر بیمار را تحت‌نظر قرار داده و در صورت بروز هرگونه واکنش یا عارضه، اقدامات لازم را انجام می‌دهد.

مدت‌زمان تزریق سرم آهن نیز به نوع داروی آهن و مقدار دوز تجویز شده بستگی دارد و ممکن است از حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. برخی از افراد به‌دلیل شرایط جسمی یا دشواری رفت‌وآمد، ترجیح می‌دهند که برای تزریق سرم در منزل اقدام کنند؛ در این شرایط، پرستار آموزش‌دیده تزریق را در خانه و با رعایت اصول ایمنی انجام می‌دهد.

تزریق سرم آهن در منزل؛ درمان ایمن بدون نیاز به رفت‌وآمد

تزریق سرم آهن در منزل با تجویز پزشک و توسط پرستار در منزل خود بیمار انجام می‌شود و بیشتر برای افرادی مناسب است که توانایی و امکان رفت‌و‌آمد به مراکز درمانی را ندارند. معمولا افرادی مانند سالمندان، بیماران با محدودیت‌های حرکتی، کم‌توان یا کسانی که در حال گذراندن دوره نقاهت بیماری هستند، می‌توانند تزریق سرم آهن در منزل را انجام دهند. 

در این شیوه، پرستار تجهیزات لازم را به منزل بیمار می‌آورد، رگ‌گیری را انجام می‌دهد، سرم آهن را تزریق می‌کند و تا پایان تزریق، وضعیت بیمار را زیر نظر دارد تا درمان با ایمنی کامل انجام شود. مجموعه دایان سلامت  با بیش از ۱۰ سال سابقه فعالیت در حوزه خدمات درمانی در منزل، امکان تزریق سرم آهن در منزل را با پزشکان و پرستاران مجرب فراهم کرده است.

مجموعه ما شامل پزشکان و پرستاران مجرب می‌شود که خدماتی مانند پرستاری از بیمار (روزانه، شبانه و مراقبت ویژه)، تزریقات در منزل  و ویزیت پزشک در منزل را با مجوز رسمی از وزارت بهداشت انجام می‌دهند. هدف ما این است که شما بدون دغدغه رفت‌وآمد و در آرامش خانه، خدمات درمانی استاندارد و مطمئن را دریافت کنید.

عوارض تزریق سرم آهن برای کم خونی؛ آیا تزریق سرم آهن خطرناک است؟

تزریق آهن از طریق سرم، درد و عوارض زیادی ندارد و بیشتر واکنش‌ها و عوارض آن خفیف و موقتی هستند. این موارد معمولا یک تا دو روز بعد از درمان ظاهر و به‌مرور رفع می‌شوند.‌ عوارض بعد از تزریق سرم آهن شامل موارد زیر می‌شود:

• سردرد بعد از تزریق سرم آهن
• تهوع یا احساس ناخوشی
• سرگیجه یا سبکی سر
• قرمزی یا گرگرفتگی پوست
• درد عضلات یا مفاصل
• طعم فلز در دهان
• تغییرات فشار خون یا نبض
• درد شکم، دل‌پیچه یا اسهال
• یبوست
• خارش یا راش پوستی
• ورم خفیف در صورت، دست‌ها، پاها یا اطراف محل تزریق
• تنگی نفس یا مشکلات تنفسی
• افت فشار خون
• واکنش آلرژیک شدید یا آنافیلاکسی در موارد خیلی نادر

باتوجه‌به این خطرات تزریق سرم آهن، این کار را باید حتما تحت‌نظر پزشک یا پرستار انجام دهید و برای اطمینان بیشتر نیز به مدت تقریبا ۳۰ دقیقه تحت‌نظر باشید.

نکات قبل از تزریق آهن از طریق سرم؛ مواردی که درمان را ایمن‌تر می‌کنند  

قبل از تزریق آهن از طریق سرم، باید چند نکته مهم را در نظر بگیرید تا درمان شما با ایمنی بیشتری انجام شود. با رعایت موارد زیر، علاوه‌بر تزریق و درمان ایمن‌تر، احتمال بروز عوارض بعد از تزریق سرم آهن نیز کاهش پیدا می‌کند.

• انجام آزمایش‌های لازم و بررسی دقیق: شما باید قبل از تزریق، بر اساس تجویز پزشک آزمایش‌های لازم را انجام دهید. پزشک بر اساس نتایج آزمایش‌ها، میزان آهن مورد نیاز بدن شما را تعیین می‌کند.
• اطلاع دادن درباره داروهای مصرفی: اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید، قبل از تزریق به پزشک یا پرستار اطلاع دهید تا شرایط درمانی مناسب را برای شما تنظیم کنند.
• گزارش سابقه حساسیت دارویی: درصورتی‌که سابقه حساسیت به دارو‌ها یا تزریقات دارید، حتما پیش از تزریق به کادر درمان اطلاع دهید.
• انجام تزریق در محیط ایمن و تحت‌نظر متخصص: تزریق سرم آهن را باید تحت‌نظر پزشک یا پرستار آموزش‌دیده انجام دهید تا در صورت بروز واکنش احتمالی، خیلی سریع رسیدگی‌‌های لازم را انجام دهند.
• آمادگی برای مدت حضور در محل تزریق: بسته به نوع دارو و مقدار آهن تجویز شده، باید مدتی در محل درمان بمانید و پس از تزریق نیز برای مدت کوتاهی تحت‌نظر باشید.

رعایت این موارد قبل از تزریق سرم آهن، باعث ایمنی بیشتر درمان و کاهش عوارض تزریق سرم آهن یا واکنش‌های ناخواسته می‌شود. 

مراقبت‌های بعد از تزریق سرم آهن؛ بعد از تزریق سرم آهن چه باید کرد؟

بعد از تزریق سرم آهن، پزشک به‌مدت چند دقیقه، تمامی علائم شما را بررسی می‌کند؛ اما علاوه‌بر این، بهتر است برای اطمینان بیشتر نکات زیر را نیز رعایت کنید:

• مدتی پس از تزریق تحت نظر بمانید تا در صورت بروز واکنش احتمالی، کادر درمان بتوانند وضعیت شما را بررسی کنند.
• به علائم بدن خود توجه کنید؛ اگر با عوارضی مانند تنگی نفس، درد قفسه سینه، تورم شدید یا علائم حساسیت روبه‌رو شدید، باید خیلی سریع با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
• در صورت بروز علائم خفیف مانند سردرد، سرگیجه، حالت تهوع یا درد عضلانی جای نگرانی وجود ندارد و این علائم معمولا بعد از چند روز برطرف می‌شوند.
• محل تزریق را بررسی کنید؛ درصورتی‌که متوجه تغییر رنگ شدید پوست، درد یا تورم غیر عادی شدید، با پزشک تماس بگیرید و در صورت نیاز به‌صورت حضوری مراجعه کنید. 
• طبق توصیه پزشک آزمایش‌های بعدی را انجام دهید تا سطح آهن و هموگلوبین بدن بررسی و در صورت نیاز، ادامه درمان نیز مشخص شود.

به‌طورکلی، بعد از تزریق سرم آهن نیاز به انجام اقدام خاصی ندارید؛ اما حتما به علائم بدن خود توجه کنید و توصیه پزشک را جدی بگیرید.

تعداد دفعات تزریق سرم آهن؛ تعیین تعداد تزریق بر اساس شدت کم‌خونی

تعداد دفعات تزریق سرم آهن برای همه افراد یکسان نیست و به عواملی مانند شدت کم‌خونی، علت کمبود آهن، مقدار آهن موردنیاز بدن و پاسخ بیمار به درمان بستگی دارد. برخی از افراد فقط به یک نوبت تزریق نیاز دارند؛ اما برخی باید سرم آهن را در یک یا دو نوبت و در طی چند هفته انجام دهند تا سطح آهن به اندازه مناسب برسد.

از طرفی برخی از افراد به‌دلیل بیماری‌های مزمن، خونریزی‌های مداوم، بیماری‌های گوارشی و کلیه، نیاز به تزریق سرم آهن به‌صورت دوره‌ای و تکرارشونده دارند. معمولا پزشک پس از ۲ تا ۴ هفته بعد از تزریق، آزمایش خون مجدد برای بیمار تجویز می‌کند تا مطمئن شود که سطح آهن و هموگلوبین خون به اندازه مناسب رسیده باشند. 

تزریق سرم آهن در شرایط خاص؛ درمان در بارداری و پریود

در برخی از شرایط خاص مانند بارداری یا دوران قاعدگی، ممکن است نیاز به تزریق سرم آهن پیدا کنید؛ در این شرایط، تصمیم‌گیری فقط به نظر پزشک شما بستگی دارد. در ادامه، این موارد را بررسی می‌کنیم.

 تزریق سرم آهن در بارداری

کم‌خونی فقر آهن در دوران بارداری نسبتا شایع است؛ زیرا بدن مادر برای رشد جنین، افزایش حجم خون و حفظ سلامت خود به آهن بیشتری نیاز دارد. در بسیاری از موارد، پزشک ابتدا مصرف مکمل‌های خوراکی آهن را توصیه می‌کند؛ اگر آهن خوراکی به‌خوبی جذب نشود یا مادر به‌دلیل تهوع و مشکلات گوارشی، امکان مصرف قرص یا مکمل‌های آهن را نداشته باشد، پزشک ممکن است تزریق سرم آهن را پیشنهاد دهد.

معمولا پزشکان در سه ماهه اول بارداری، تزریق سرم آهن را توصیه نمی‌کنند و در صورت نیاز، بیشتر در سه ماهه دوم یا سوم، تزریق سرم آهن را انجام می‌دهند.

تزریق سرم آهن در پریودی

تزریق سرم آهن در زمان پریودی ممنوعیتی ندارد؛ بسیاری از خانم‌ها به‌دلیل خون‌ریزی ماهانه دچار کاهش سطح آهن می‌شوند و در برخی موارد، پزشک برای جبران سریع‌تر کمبود آهن، تزریق سرم آهن را توصیه می‌کند. با این حال اگر خون‌ریزی بسیار شدید بوده یا فرد احساس ضعف و سرگیجه زیادی داشته باشد، بهتر است زمان تزریق با نظر پزشک تنظیم شود.

تزریق سرم آهن در منزل با پرستار مجرب و خدمات دایان سلامت 

تزریق سرم آهن را نباید به صورت خودسرانه انجام دهید؛ زیرا مقدار آهن، سرعت تزریق، شرایط بدنی شما و احتمال بروز واکنش‌های ناخواسته باید توسط پزشک یا کادر درمان بررسی شوند. برای اینکه تزریق سرم آهن با ایمنی بیشتری انجام شود، پزشک باید آزمایش خون را با دقت بررسی کند و سوابق بیماری‌های شما را نیز در نظر بگیرد. از طرفی در حین و بعد از تزریق باید حتماً تحت‌نظر پزشک باشید.

 اگر به تزریق سرم آهن در منزل نیاز دارید، دایان سلامت این امکان را فراهم کرده است که بدون دردسر رفت‌وآمد، این درمان را در خانه و در محیطی آرام انجام دهید. مجموعه ما با کمک پرستاران و کادر درمان حرفه‌ای و مجرب، خدماتی مانند تزریق سرم آهن، آمپول، وصل سرم، پرستاری در منزل و سایر خدمات درمانی را ارائه می‌دهد تا با آسودگی بیشتر، روند درمان خود را دنبال کنید. برای دریافت مشاوره و ثبت درخواست، با کارشناسان ما تماس بگیرید.

منابع:

https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/14571-intravenous-iron-supplementation

https://www.healthdirect.gov.au/iron-infusion#:~:text=An%20intravenous%20(IV)%20iron%20infusion,or%2C%20rarely%2C%20allergic%20reactions.

https://www.cohamed.com/blog/how-often-can-you-get-iron-infusions-for-anemia

https://www.regionalcancercare.org/infusion-therapy/news/iron-infusion-treating-severe-anemia-with-infusion-therapy/